gedragscode

Kleine Trap, Otterlo, 3 september 2011, foto ©Remco Wester
Kleine Trap, Otterlo, 3 september 2011 (©Remco Wester)

Steeds meer mensen gaan, of kijken al naar vogels en door de hoge vlucht aan snelle communicatiemogelijkheden is er ook meer belangstelling voor ‘twitchen‘, het bezoeken van zeldzaamheden. Dit kan wrijvingen onderling of bij derden veroorzaken, bijvoorbeeld door al dan niet moedwillige verstoring van een vogel of gebied. Of je je nu bezig houdt met fotografie, ringen, geluidsopnamen, of gewoon vogels kijken, onthoudt dat het welzijn van de vogel altijd voorop staat. Als (vogel)waarnemers hebben we deze belangrijke verantwoordelijkheid voor de natuur. Deze gedragscode zet de vogel op de eerste plaats en respecteert anderen, of ze nu wel of niet geïnteresseerd zijn in vogels.

Vanuit de Avifauna van Gelderland doen we een beroep op iedere waarnemer zich naar deze gedragscode te gedragen, niet alleen ten behoeve van het welzijn van de flora en fauna in de directe omgeving, maar ook om het plezier van andere natuurliefhebbers niet te bederven. Help jezelf en anderen door het voorbeeld te stellen die kleine groep vogelaars bij te sturen die zich onbehoorlijk gedragen. Liever een stap terug dan een stap naar voren!

Vijf punten om te onthouden
1 voorkom verstoring van vogels en hun leefomgeving: de vogel staat op de eerste plaats
2 denk aan de impact op een locatie bij publicatie
3 houd je aan wetten, respecteer en volg aanwijzingen op
4 wees duidelijk in communicatie
5 wees een ambassadeur voor je hobby

1. Voorkom verstoring van vogels en hun leefomgeving
Vogels reageren op mensen op verschillende manieren, afhankelijk van de soort, de locatie en de tijd van het jaar. De ene soort is toleranter dan een ander, maar dit verschilt weer per situatie.

Vogelaar en Sneeuwgors, Telefoonweg Renkum, 15-11-2013, foto ©Remco Wester
Vogelaar en Sneeuwgors (©Remco Wester)

Zo laat een solitaire Sneeuwgors of Morinelplevier zich soms tot een halve meter benaderen, maar zijn groepen al alert op grote afstand. Als vogels zijn verstoord kunnen ze wegblijven van hun nesten en jongen. Deze kunnen zo ten prooi vallen aan predatoren. Bij koud weer, of wanneer trekvogels net een lange afstand hebben afgelegd, kan herhaalde verstoring er voor zorgen dat ze belangrijke energie verbruiken die ze juist nodig hebben om te foerageren. Let bij benaderen ook altijd op vogels in de omgeving. Ganzen en kieviten reageren vaak ‘gespannen’ en vliegen dan snel en rumoerig op, waarbij ze andere vogels mee de lucht in ‘trekken’.

  • voorkom te dichte benadering van vogels of verstoring van hun omgeving. Zorg dat ze de gelegenheid krijgen om te rusten en te foerageren. Als een vogel blijft alarmeren ben je te dichtbij. En als deze wegvliegt heeft helemaal niemand er meer wat aan!
  • blijf op wegen en paden.
  • denk aan en na over je gedrag in het veld. Je kunt verstoren, ook al ben je niet eens in de buurt! Bijvoorbeeld ganzen vliegen vaak al op grote afstand (rumoerig!) op.
  • herhaald afspelen van geluid om een vogel tot reageren uit te lokken kan een territoriale vogel afhouden van andere belangrijke taken zoals het voeren van de jongen. Gebruik nooit geluid om een soort te lokken in zijn broedseizoen.

2. Denk aan de impact op een locatie bij publicatie
Internet en mobiele telefonie betekent tegenwoordig dat al vanuit het veld waarnemingen direct en grootschalig kunnen worden gedeeld met anderen.

Genoeg parkeerruimte bij de Bruine Klauwier, Netterdensche Broek,Oude IJsselstreek, 19 januari 2014, foto ©Remco Wester
Genoeg parkeerruimte bij de Bruine Klauwier, 19 januari 2014 (©Remco Wester)

Wanneer je een zeldzame soort ontdekt, denk dan ook eerst goed na over de mogelijke impact van publicatie er van. Zeker wanneer sprake is van een kwetsbare (broeden, natuurgebied) of stedelijke (woonwijk) situatie.

  • bekijk óf en hoeveel bezoekers een locatie aan kan. Komen andere soorten niet in het gedrang?
  • bekijk waar en hoe men het best auto’s kan parkeren zonder derden te hinderen en welke route eventueel verder gevolgd dient te worden.
  • neem contact op met de terreineigenaar of -beheerder, zeker wanneer sprake is van een gesloten terrein voor publiek! Wees tactvol en leg de situatie uit. Vaak blijkt men geïnteresseerd te zijn en wordt medewerking verleend. Leg aan (direct) omwonenden uit wat de situatie is en wat ze kunnen verwachten.
  • laat de ontdekker of degenen die vertrouwd zijn met de situatie ter plaatse bij het arriveren van waarnemers aanwijzingen geven, die verontrusting van dieren of schade aan het terrein voorkomen.
  • bijzondere soorten staan vaak in de belangstelling bij verzamelaars van eieren of jongen. Bespreek met een eigenaar of beheerder bij aanwijzingen voor een (mogelijk) territorium of zelfs broedgeval eventueel te nemen beschermingsmaatregelen.
  • er kan overwogen worden aan bezoekers een bijdrage te vragen ter compensatie van eventuele schade of ten bate van een goed (regionaal) doel.

3. Houd je aan wetten, respecteer en volg aanwijzingen op
Soms zitten zeldzaamheden op kwetsbare of lastig bereikbare locaties. Of kan de privacy van omwonenden onder druk komen te staan, bijvoorbeeld in een woonwijk.

Vogelaars bij Ortolaan, Dal van Deelen, Hoenderloo, 28 augustus 2013, foto ©Remco Wester
Afstand bewaren tot foerageerplek Ortolaan, Dal van Deelen, Hoenderloo, 28 augustus 2013 (©Remco Wester)

In overleg met een terreineigenaar en/of omwonenden kunnen voor een goed verloop dan afspraken worden gemaakt. Volg deze altijd op!.

Het niet naleven er van kan consequenties hebben voor toekomstige ontdekkingen op hetzelfde of andere terreinen van die organisatie.

  • houd je aan (lokale) wetten en verordeningen en gepubliceerde afspraken.
  • wees geduldig en terughoudend wanneer een vogel zich niet direct vertoont of (tijdelijk) wat verder weg zit. Blijf ook rustig als deze zich plotseling naar een andere plek in de buurt verplaatst. Een telescoop kan in deze goede diensten bewijzen.
  • wees geduldig als het zicht op de vogel beperkt is. Praat en gedraag je rustig en geef mensen die de vogel nog niet hebben gezien de ruimte ook even te kijken.
  • fotografen en videografen dienen zich ervan te verzekeren dat hun acties anderen en de vogel niet hinderen. In het belang van de documentatie van een geval kan – na overleg – een enkele fotograaf of videograaf soms worden verzocht meer naderbij te gaan dan anderen. Overigens is ook het maken van tekeningen en schetsen aan te bevelen.
  • niet iedereen is er van gediend dat een vogel ‘georganiseerd’ wordt opgejaagd (‘sweep‘ of ‘flush‘). Dit mag nooit gebeuren in natuurreservaten of waar vogels rusten of broeden. Ook dient deze niet vaker dan noodzakelijk te worden uitgevoerd, ongeveer een keer per twee uur. Indien men dit wel vaker doet, bedenk of er nog mensen onderweg zijn en wacht hierop. Dit voorkomt onnodig herhalen. Voer een ‘sweep’ ook niet uit rond zonsopgang of -ondergang, zodat de vogel de kans heeft te foerageren en te rusten.

4. Wees duidelijk in je communicatie
Mocht besloten worden een zeldzaamheid openbaar te maken onder voorwaarden, zorg dan dat deze óók bij een breed publiek bekend worden.

Dutch Bird Alert, compliment Jaap Denee bij Geelsnavelduiker, 27 januari 2014, Rhederlaag,
Dutch Bird Alert, compliment bij Geelsnavelduiker, 27 januari 2014, Rhederlaag, Zevenaar

Maak je je ontdekking bekend via Waarneming.nl of Dutch Bird Alerts, voeg dan direct bij invoer van je waarneming alle, dan wel zoveel mogelijk beschikbare informatie toe.

Wees compact en duidelijk. Creëer geen ruimte voor vrijheid van interpretatie door derden.

Vermeld ook dat bij verdere verspreiding van het nieuws door derden deze aanwijzingen telkens toegevoegd dienen te worden.

    • voeg bij bekendmaking van je waarneming direct alle noodzakelijke informatie toe.
    • beschrijf hoe de locatie is te bereiken en waar men het best kan parkeren.
    • ook op het forum van Waarneming.nl in het topic ‘Zeldzaamheden in Nederland‘ kan men deze informatie (laten) plaatsen.
    • via de Dutch Birding-inspreeklijn (010-4281212) kan deze informatie worden ingesproken, zodat deze via de Dutch Birding-vogellijn verspreid kan worden.
    • mocht er aanvullende of nieuwe informatie zijn, maak deze dan zo snel mogelijk bekend via één of (liefst) meerdere informatiepunten hierboven.
    • wees behulpzaam bij het treffen van maatregelen om de belangstelling in goede banen te leiden.

Is een waarneming, al dan niet ‘per ongeluk’, te snel publiekelijk geworden, dan heeft tegen willen houden van vogelaars vaak weinig zin. De adrenaline heeft op zo’n moment de overhand en ligt de aandacht meer bij de planning van zijn/haar twitch. Men kan dan beter contact zoeken met (de beheerders van) Dutch Bird Alerts en Waarneming.nl, en proberen zo goed mogelijk een en ander te sturen door aanvullende informatie voorziening.

5. Wees een ambassadeur voor je hobby
Leg wanneer er naar gevraagd wordt aan passanten en omwonenden uit wat er gaande is. Men is soms geneigd om enigszins ontwijkend of belerend te reageren. Bedenk wel dat een bevredigend antwoord iemand kan aansporen ook naar vogels te gaan kijken, naast het feit dat men zo enig ‘goodwill’ kweekt bij een breder publiek. Een goed verloop zal zeker zijn uitwerking hebben op toekomstige ‘twitches’ van zeldzaamheden én op de publieke opinie. Bedenk dat iemand die een eind onderweg is geweest of een vrije dag heeft genomen om een bepaald dier te zien, misschien onder grotere spanning staat dan jij. Schroom echter niet deze mensen op hun gedrag aan te spreken indien zij er blijk van geven de gedragsregels niet te kennen.

verder lezen?
Sibley, D. 2011.The proper use of playback in birding. http://www.sibleyguides.com. [pdf]