Zwartkopgors

Emberiza melanocephala                                                                                      dwaalgast (1)

Familie
Gorzen (Emberizidae)

cdna-beoordeling:            ja
eerste jaar Gelderland     1967

Algemene informatie
volgt.

Historie
volgt.

Herkenning
volgt.

Waarnemingen
       aanvaard
1.  2 – 7 februari 1967 Balilaan 5, Ede, Ede, adult winterkleed ♂, ringvangst (H. Stel, H. Stel)

      rouleert CDNA
1. 10 juni 2015 Plezenburgsestraat, Leuth, Berg en Dal, adult zomerkleed ♂ (P. de Vries)

      niet beoordeeld
1. 12 juli 1997 Moespotse Waard, Beuningen, adult zomerkleed ♂ (T. Teunissen)
2. 2 september 2011 Dalwagen, Dodewaard, Neder-Betuwe, adult ♂ (B. Willemsen)

Toelichting
Op 2 februari 1967 ontdekte de zoon van Henk Stel, Henk jr, vanuit de woonkamer in de tuin achter hun woning aan de Balilaan 5 in Ede een “vreemde vogel”, Hij determineerde deze toen als een Zwartkopgors in winterkleed. De volgende dagen verscheen hij weer op de voederplaats, zodat ook Henk Stel senior en zijn vrouw hem goed konden bekijken. De vogel fourageerde op de grond en op een grote voederplank. Op 5 februari besloot Stel te proberen om hem te vangen met een nylon-mistnet. Nauwelijks tien minuten later hing hij al in het net, en zette ‘m daarna in een kooi voor nadere studie. Op grond van de kenmerken determineerde Stel hem als een Zwartkopgors ♂in winterkleed. De gors werd dezelfde dag ook ‘gecheckt’ door twee andere ornithologen, de heren W. H. van Dobben te Wageningen en H. N. Leys te Ede. Beiden kwamen, onafhankelijk van elkaar, tot dezelfde determinatie. Dobben lette speciaal op de gaafheid van de veren en kon toen met stelligheid verklaren, dat het hier zeer zeker niet een uit gevangenschap ontsnapte vogel betrof. Ook prof. dr. D. M. de Vries, mevr. G. de Vries-Smeenk en de heer B. J. Hoogers, allen uit Wageningen, hebben de vogel van nabij kunnen bekijken. Op 6 februari werd de man, na geringd te zijn, weer losgelaten. Deze en de volgende dag keerde de vogel regelmatig terug naar de voerplaats. Op 8 februari werd het kouder en vielen er regen- en hagelbuien, met soms wat natte sneeuw. Vanaf deze en de volgende dagen werd de gors niet meer gezien [Stel 1967].

De kenmerken van het mannetje dat 12 juli 1997 in een wilg aan de voet van de dijk in de Moespotse Waard bij Beuningen zat, werden kort maar krachtig beschreven. Helaas werd een uitgebreidere beschrijving van deze potentiële kandidaat voor de Nederlandse lijst niet ingediend bij de CDNA. Eveneens niet ingediend werd de waarneming uit september 2011 te Dodewaard. De gors zou op zeer korte afstand in de top van een boom in een boomgaard zijn geland, waar de waarnemer net appels aan het plukken was. Zowel kleed als geluid worden zéér summier beschreven. De waarneming van de adult zomerkleed man op 10 juni 2015 was er een van zeer korte duur, doch duurde lang genoeg om zeker te zijn van de soort. Peter de Vries was die ochtend aan het inventariseren en stond rond kwart over zeven letterlijk op de grens Nederland-Duitsland, als er een zangvogel aan komt vliegen, die hem op ongeveer 20 meter passeert. Door zijn verrekijker ziet hij een gors met een felgele buik en zwarte kop die de grens passeert en iets verder aan Nederlandse zijde in een heg gaat zitten. De gors is dan niet te zien, zodat hij iets verder langs het kanaaltje loopt waar hij bij staat. Aan de overkant krijgt hij de gors in beeld, die direct wegvliegt. Eerst laag, dan hoger en hoger in noordoostelijke richting, Nederland in

De meeste aanvaarde Zwartkopgorzen voor Nederland werden tussen 12 mei en 4 juni waargenomen, met een kleine uitschieter naar juli. De gorzen van juli 1997 en juni 2015 [Dutchavifauna.nl] (Leuth) passen goed in dit plaatje. Het aanvaarde geval uit 1967 valt hier ruim buiten, en ondanks dat in de hand geen tekenen van gevangenschap werden vastgesteld, zijn de meningen over een wilde herkomst verdeeld.

Soortinformatie
BirdLife International. 2015. Species factsheet: Emberiza melanocephala. [link]

Referenties
van IJzendoorn, E.J., van der Laan, J. & CDNA. 1996. Herziening Nederlandse Avifaunistische lijst 1800-1979 tweede fase. Dutch Birding 18(4): 198-199
Stel, H. 1967. Nieuwe waarneming van Zwartkopgors (Emberiza melanocephala) in Nederland. Limosa 40(1): 12 -14.
Tekke, M.J. 1969. Ornithologie van Nederland 1966 en 1967. Limosa 42(1): 40 – 40

Webreferenties
Dutchavifauna.nl – Zwartkopgors [link]
Waarneming.nl – Zwartkopgors – Gelderland [link]

Auteur
Remco Wester, 24 juni 2015

Wijze van citeren
Wester, R. 2015. Zwartkopgors Emberiza leucocephalos. Avifauna van Gelderland. Website:
https://avifaunavangelderland.wordpress.com/avifauna/soortenlijst-gelderland/zwartkopgors/

Deze informatie is gebaseerd op publicaties en informatie verstrekt door derden. Beschik je over aanvullende informatie, beeldmateriaal of andere extra informatie, of heb je correcties of opmerkingen over deze soort of bepaalde gevallen? Laat ons dit weten per e-mail: avifaunavangelderland@gmail.com