Alpengierzwaluw

Tachymarptis melba                                                                                               dwaalgast (3)

Alpengierzwaluw, Dreijen Arboretum, Wageningen, 13 november 2002 (©Erik van Dijk)
Alpengierzwaluw, Arboretum De Dreijen, Wageningen, 13 november 2002 (©Erik van Dijk/waarneming.nl)

Familie
Gierzwaluwen (Apodidae)

cdna-beoordeling:           ja
eerste jaar Gelderland     2000
rode lijst                             —

Algemene informatie

Historie

Herkenning
Pitfalls

Gedrag algemeen

Verspreiding en trend

Waarnemingen
aanvaard
1. 2 mei 2000, Deelense Veld, Hoge Veluwe, Ede, →O (A. Vink) [waarneming.nl]
2. 8 november – 4 december 2002, Rijnhaven, Wageningen, 1e winter, foto (M. Maas e.a.) [waarneming.nl]
3. 7 juni 2015, Nude, Wageningen, →O (R. Smits) [waarneming.nl]

niet aanvaard
1. 25 juli 1979 Noordkanaalhaven, Nijmegen, kort tp, later →NO
2. 1 april 2004 Brakkenstein, Nijmegen, →Z
3. 30 juni 2008 Weurt, Beuningen, overvliegend

niet beoordeeld
1. 28 juni 2000 Zeepad/Zuiderzeepad, Harderwijk, overvliegend [archief VBW Noord-Veluwe]
2. 10 augustus 2007 Wageningse Bovenpolder, Wageningen, rondvliegend (J. van Engelen)
3. 4 juni 2013 stuwwal Beek-Ubbergen, Berg en Dal, overvliegend →ZW

Toelichting
De Alpengierzwaluw van 25 juli 1979 was in eerste instantie aanvaard door de CDNA en daarmee de eerste voor Gelderland[Scharringa & Osieck 1981]. Tijdens de herziening van de Nederlandse Lijst in 1996 werd om onbekende reden de waarneming niet langer aanvaardbaar geacht en weer van de lijst afgevoerd. Daarmee werd de Alpengierzwaluw die Aart Vink op 2 mei 2000 boven het Deelensche Veld op de Veluwe zag de eerste aanvaarde. Deze kwam op ca 300-400 m afstand laag over het veld uit het oosten aanvliegen en vloog vrijwel in een strakke lijn door. Net ter hoogte van Aart, op zo’n 50-75m afstand, maakte deze echter een kleine zwenking en ging hoger vliegen tot boven de Grove Dennen bij de Deelense Was. Aanvankelijk op slechts een tot enkele meters hoogte en boven het bos maximaal 30m, waarna de gierzwaluw weer verdween.
Marc Maas ontdekte in 2002, tijdens het aflezen van ringen, de vogel van Wageningen boven de Rijnhaven. Ook de 9e  trof hij ‘m hier aan, nu in gezelschap van Raymond Klaassen. Hij maakte de waarneming echter niet bekend. Op 10 november trof Robert Keizer een Alpengierzwaluw aan nabij Elst, en maakte dit direct landelijk bekend. De volgende dag bleek er weer een Alpengierzwaluw bij de Rijnhaven te vliegen. Tot en met 4 december konden vervolgens vele bezoekers genieten van deze onverwacht lange pleisteraar, die veelal langs de zuidkant van Wageningen foerageerde. De vogel overnachtte in een silo in de Rijnhaven. In de avond van 4 december werd hij daar verzwakt opgeraapt en naar een opvang overgebracht. Na op krachten te zijn gekomen werd de jonge vogel in juni 2003 nabij Zürich in Zwitserland weer losgelaten.
Na wederom meldingen van Vale Gieren had Ralph Smits zich in de middag van 7 juni 2015 op zijn balkon in de Wageningse wijk Nude geïnstalleerd. Tegen 16:00 uur zag hij een vanuit het westen  een “boomvalk” aankomen. Eenmaal in de kijker bleek het echter een onmiskenbare Alpengierzwaluw! De zwaluw vloog op ca 2-3 x boomtophoogte over de Nude, in recht lijne naar het oosten.

Fenologie
eerste
laatste

Bijzonderheden

Video’s
14 november 2002, Wageningen, Guus van Duin. Youtube [link]

Foto’s
Waarneming.nl – Alpengierzwaluw – Gelderland [link]
Birding World 15: 460, 2002
12 november 2002, Alpengierzwaluw, Wageningen, Marten van Dijl. Dutch Birding 24(6): 400, plaat 377, 2002
17 november 2002, Alpengierzwaluw, Wageningen, Eric Koops. Dutch Birding 25(1): 66, plaat 48, 2003
5 januari 2003, Alpengierzwaluw Apus melba, Marten van Dijl, Dutch Birding 25(6): 375, plaat 425, 2003
november 2002, Alpengierzwaluw, eerste winter, Wageningen, Patrick Palmen. Dutch Birding 26(2): 97, plaat 156 & 157, 2004
5 januari 2003, Alpengierzwaluw, Bennekom, Marten van Dijl, Dutch Birding 26(2): 98, plaat 158, 2004

Weblogs
Jan van der Laan. A Twitcher’s Homepage. 2002. Alpine Swift [link]

Soortinformatie
BirdLife International. Species factsheet: Tachymarptis melba [link]

Referenties
van den Berg, T. 2007. Alpengierzwaluw. Forum Waarneming.nl [link]
van Dongen, R.M., Haas, K. & de Rouw, P.W.W. 2003. Recente meldingen Nederland: november-december 2002. Dutch Birding 25(1): 64-72
Haas, M., Slaterus, R. & CDNA. 2015. Rare birds in the Netherlands in 2014. Dutch Birding 37(6): 361-391
van IJzendoorn, E.J., van der Laan, J. & CDNA. 1996. Herziening Nederlandse Avifaunistische lijst 1800-1979 tweede   fase. Dutch Birding 18(4): 157-202
Keizer, R. & Ebels, E. B. 2002. DB Actueel. Pleisterende Alpengierzwaluw in Wageningen. Dutch Birding 24(6): 396
Keizer, R. & Westendorp, H. 2004. Alpengierzwaluw in Wageningen in november-december 2002. Dutch Birding 26(2): 96-100
Plomp, M, Boon, L.J.R., Olivier, R., Berlijn, M., van Dam, P., Jansen, L., Menkveld, E., Opperman, E. & Sallaets, G. 2003        Dutch Birding videojaaroverzicht 2002. Videocassette. Linschoten
Scharringa, C.J.G. & Osieck, E.R. 1981. Zeldzame vogels in Nederland in 1979. Limosa 54(1): 17 – 28.
van der Vliet, R.E., van der Laan, J. & CDNA 2001. Rare birds in the Netherlands in 2000. Dutch Birding 23(6): 315-347
van der Vliet, R.E., van der Laan, J. & CDNA 2002. Rare birds in the Netherlands in 2001. Dutch Birding 24(6): 330-330
van der Vliet, R.E., van der Laan, J. & CDNA 2003. Rare birds in the Netherlands in 2002. Dutch Birding 25(6): 361-384
van der Vliet, R.E., van der Laan, J. & CDNA 2005. Rare birds in the Netherlands in 2004. Dutch Birding 27(6): 367-394

Webreferenties
Burger, T. 2007.. Een vrij zekere alpengierzwaluw in Wageningen. Forum waarneming.nl 10 augustus 2007 [link]
Dutchavifauna.nl – Alpengierzwaluw [link]
Jansen J. 2013. Alpengierzwaluw – Digitale Avifauna VWG Nijmegen [link]
Waarneming.nl – Alpengierzwaluw – Gelderland [link]

Auteur
Remco Wester, december 2015

Bijdragen door
Benno van den Hoek (VBW Noord-Veluwe)

Wijze van citeren
Wester, R. 2015. Alpengierzwaluw Tachymarptis melba. Avifauna van Gelderland. Website https://avifaunavangelderland.wordpress.com/avifauna/soortenlijst-gelderland/alpengierzwaluw

Deze informatie is gebaseerd op publicaties en informatie verstrekt door derden. Beschik je over aanvullende informatie, beeldmateriaal of andere extra informatie, of heb je correcties of opmerkingen over deze soort of bepaalde gevallen? Laat ons dit weten per e-mail: avifaunavangelderland@gmail.com